Senat USA potwierdza ustalenia Komitetu Katyńskiego Kongresu USA – 23 czerwca 2000 roku
Kliknij, aby otworzyć podstronę dokumentu.
OtwórzKomitet Katyński Kongresu USA, zwany od nazwiska przewodniczącego Komitetem Maddena, powołany przez Izbę Reprezentantów Stanów Zjednoczonych w 1951 roku, przeprowadził jedno z najobszerniejszych zachodnich dochodzeń dotyczących zbrodni katyńskiej. Siedem części opublikowanych protokołów przesłuchań obejmuje łącznie 2362 numerowane strony. Do połowy 1952 roku Komitet przesłuchał 81 świadków, włączył do akt 183 eksponaty i zgromadził ponad 100 depozycji; jego pracownicy rozmawiali ponadto z ponad 200 innymi osobami. Dochodzenie nie ograniczało się do materiału dostępnego w Stanach Zjednoczonych. Po przesłuchaniach w Waszyngtonie i Chicago Komitet prowadził prace także w Europie – m.in. w Londynie, Frankfurcie, Berlinie i Neapolu – dążąc do możliwie szerokiego zebrania świadectw i dokumentów.
Już 2 lipca 1952 roku w Raporcie wstępnym Komitet jednomyślnie stwierdził, ponad wszelką rozsądną wątpliwość, że masowego mordu polskich oficerów i przedstawicieli elit intelektualnych w Lesie Katyńskim dokonało sowieckie NKWD. Raport finałowy z 22 grudnia 1952 roku podtrzymał to ustalenie i zalecił przedstawienie sprawy Katynia Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ oraz podjęcie kroków zmierzających do skierowania sprawy przeciwko ZSRS do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.
Z czasem dorobek Komitetu nie utrwalił się w szerszej świadomości publicznej na miarę skali przeprowadzonego dochodzenia. Badania nad jego działalnością wskazują, że silne uwikłanie części prac w bieżącą politykę amerykańską osłabiało autorytet Komitetu, a po 1953 roku zmiana sytuacji międzynarodowej – śmierć Stalina, zakończenie wojny koreańskiej i nadzieje na odprężenie – ograniczyła polityczną wolę dalszego podejmowania sprawy. Nie przekreśliło to jednak znaczenia jego podstawowych ustaleń. Pozostały one ważnym punktem odniesienia dla polskiej emigracji, Polonii i późniejszych badań nad zbrodnią katyńską. W 2000 roku Senat Stanów Zjednoczonych przypomniał, że sowieckie przyznanie odpowiedzialności w 1990 roku potwierdziło wyniki amerykańskiego dochodzenia z lat 1951–1952.
Każda podstrona zawiera tłumaczenie wybranego fragmentu, link do strony tytułowej lub pierwszej strony dokumentu oraz MP3 (dokument w wersji audio).
Kliknij, aby otworzyć podstronę dokumentu.
Otwórz