Memorandum Edwarda H. Bronsona – 15 maja 1943 roku

Memorandum Edwarda H. Bronsona urzędnika amerykańskiego Urzędu Cenzury – 15 maja 1943 roku (treść dokumentu dołączona do protokołów komitetu Katyńskiego Kongresu USA).

Do: pan Ryan i pan Richards

Od: Edward H. Bronson

Data: 15 maja 1943 roku

Do godziny 15.16 dzisiejszego popołudnia, czegoś jeszcze brakowało w wydarzeniach tego tygodnia. Wtedy zadzwonił telefon. To była pani Shea, prawniczka Federalnej Komisji Łączności (FCC). Zapytała, czy nadal trzymam linię – to był wtręt osobisty – po czym chciała wiedzieć, czy zainteresuje nas najnowszy pomysł związany z Biurem Informacji Wojennej (OWI), Federalną Komisją Łączności i Komitet Wojennej Kontroli Audycji Obcojęzycznych. Zapewniłem ją, że jestem człowiekiem, którego zainteresowałby nawet całkiem zwyczajny pomysł, a coś takiego wydaje mi się szczególnie intrygujące. Powiedziała następnie, że przedstawiciele Federalnej Komisji Łączności – ona sama – Biura Informacji Wojennej – pan Cranston – oraz Komitet Wojennej Kontroli Audycji Obcojęzycznych – pan Simon i pan Lang – spotkali się w Nowym Jorku w poprzednią środę na małej, przyjemnej pogawędce o tym, co zrobić z nadawcami radiowymi, którzy ostro spierają się w związku z sytuacją rosyjsko-polską. Uzgodniono, że nadawcy obcojęzyczni będą podawać wyłącznie wiadomości w takiej postaci, w jakiej stacje otrzymują je z uznanych serwisów agencyjnych, i że nie będzie się dopuszczać żadnych komentarzy na ten temat. Zapytała mnie, czy gdybym został zaproszony na to spotkanie, wziąłbym w nim udział. Odpowiedziałem, że najprawdopodobniej pojechałbym ja albo ktoś inny z naszego Urzędu, ale przypuszczałem, iż zainteresowane strony uznały, że rozmowa nie dotyczy cenzury i dlatego nas nie zaproszono. Pani Shea szybko odparła, że to pan Cranston rozesłał zaproszenia. Później dowiedziałem się od pana Ryana, że rzeczywiście zaproszono nas do wysłania przedstawiciela, lecz odmówiliśmy. Pan Ryan powiedział, że pan Cranston prosił nas o udział w spotkaniu, ale z powodu natłoku pracy oraz niewielkiego prawdopodobieństwa, że zebranie będzie dotyczyć kwestii cenzury, nikt z naszego Urzędu nie pojechał. Następnie powiedziała, że przypomina sobie pismo pana Price’a albo pana Ryana, w którym zalecano, aby tę kontrowersyjną sprawę potraktować spokojnie i – że tak powiem – nie rozdmuchiwać jej. Jak sądzę, miała na myśli impas rosyjsko-polski. Odpowiedziałem, że nie znam takiego pisma. Wtedy powiedziała, że pan Marks, siedzący obok niej, właśnie poinformował ją, iż pismo zostało podpisane przez pana Ryana i powinno znajdować się w jego aktach. Dodała potem, że organizacja pana Simona przypuszczalnie przygotowuje jakiś komunikat za pośrednictwem biura w Nowym Jorku, i zapytała, czy będziemy mieli coś przeciwko temu. Odpowiedziałem, że nasz Urząd nie ma z tym nic wspólnego, ponieważ nie uczestniczyliśmy w spotkaniu – chyba że biuletyn wchodziłby w kwestie cenzury albo stwierdzał bądź sugerował, że uczestniczyliśmy w przygotowaniu takiego komunikatu. W takim przypadku powinien zostać nam wcześniej przedstawiony. Powiedziała, że nie wie dokładnie, w jaki sposób Komitet Wojennej Kontroli Audycji Obcojęzycznych , załatwia takie sprawy, po czym przez chwilę rozmawialiśmy o tym, czego oboje nie wiemy. Następnie stwierdziła, że stosunki między zainteresowanymi agencjami rządowymi a nadawcami powinny zostać bardziej sformalizowane, tak aby wszyscy wiedzieli, co się dzieje. Ponieważ od dziewięciu miesięcy miałem wrażenie, że próbuję obserwować całe pole gry przez dziurę po sęku – i to w solidnej dębowej desce – zgodziłem się z nią, tak jak zgadzaliśmy się już przy podobnych okazjach. Następnie rozłączyła się po wzajemnych zapewnieniach o współpracy. Dwie minuty później, o 15.31, zadzwoniła ponownie, mówiąc, że o czymś zapomniała. Dotyczyło to jednak innej sprawy, niezwiązanej z sytuacją rosyjsko-polską.

Źródło: U.S. House of Representatives, Select Committee to Conduct an Investigation and Study of the Facts, Evidence, and Circumstances on the Katyn Forest Massacre, The Katyn Forest Massacre, Part 7, zeznanie Roberta K. Richardsa z 11 listopada 1952 roku; memorandum Edwarda H. Bronsona z 15 maja 1943 roku odczytane do protokołu. Przekład fragmentu dotyczącego sytuacji polsko-sowieckiej, opracowany na podstawie angielskiego tekstu dokumentu przytoczonego w protokole.